Կրծքավանդակի ցավ

Ցավի ծագումը

Կրծքավանդակի ցավը կարող է ունենալ տարբեր աղբյուրներ՝ սովորական մկանային գերլարումից մինչև սրտի, թոքերի կամ խոշոր անոթների կյանքի համար վտանգավոր վիճակներ։ Վտանգավոր պատճառները երբեմն «սովորական» ցավ են հիշեցնում, ուստի արտահայտված ախտանշանների դեպքում անհրաժեշտ է շտապ գնահատում։

Կարճ ակնարկ

• Հավանական աղբյուրներ՝ սիրտ, թոքեր/պլևրա, կրծքային պատ/նյարդեր, կերակրափող և ստամոքս։

• Ցավի բնույթը կարող է հուշել պատճառը, սակայն ինքնադիագնոստիկան խորհուրդ չի տրվում։

• Բազային սկրինինգ՝ զննում + ԷԿԳ + կրծքավանդակի ռենտգեն (ցույցումով՝ ընդլայնված թեստեր)։

• «Կարմիր դրոշների» առկայության դեպքում՝ անմիջապես դիմել շտապ բուժօգնության։

Հաճախ հանդիպող պատճառներ

Սրտային

• Սուր կորոնար համախտանիշ (իշեմիա/միոկարդի ինֆարկտ)

• Պերիկարդիտ, միոկարդիտ

Թոքային / պլևրալ

• Թոքային էմբոլիա (ԹԷ)

• Թոքաբորբ, պլևրիտ

• Պնևմոթորաքս (օդ՝ պլևրալ խոռոչում)

Մկանա-կմախքային / նյարդաբանական

• Կոստոքոնդրիտ/Տիցեի սինդրում

• Միջկողային նևրալգիա, մկանային գերլարում

• Կողերի սալջարդ/կոտրվածք

Մարսողական (ՃԿՏ)

• ԳԷՌԲ/ռեֆլյուքս, կերակրափողի սպազմ

• Խոցային հիվանդություն (արտացոլվող ցավ)

Այլ

• Շինգլզ

• Տագնապա-խուճապային նոպաներ
   

Ախտանշաններ և բնորոշ «պաթերններ»

• Սրտամկանի իշեմիա՝ սեղմող/ճնշող ցավ՝ կրծոսկրի հետևում, տարածում դեպի ձախ բազուկ/պարանոց/ծնոտ, շնչահեղձություն, սառը քրտինք, սրտխառնոց։

• Պլևրիտ/թոքաբորբ՝ սուր, «ծակող» ցավ, ուժեղանում է խորը շնչելիս կամ հազալիս, հաճախ՝ ջերմություն, թուլություն։

• Պնևմոթորաքս՝ հանկարծակի «դանակաձև» ցավ և շնչահեղձություն, հաճախ՝ ծանրաբեռնվածությունից/վնասումից հետո, բնորոշ՝ բարձրահասակ նիհար, հատկապես՝ ծխողների մոտ։

• Մկանա-կմախքային՝ տեղային ցավ, վերարտադրվում է սեղմելիս կամ շարժելիս։

• Ռեֆլյուքս (ԳԷՌԲ)՝ այրոց՝ կրծոսկրի հետևում, հատկապես ուտելուց հետո/գիշերը, թեթևանում է անտացիդներով։

• Թոքային էմբոլիա՝ հանկարծակի պլևրատիկ ցավ, շնչահեղձություն, տախիկարդիա, երբեմն՝ արյունակախք։

«Կարմիր դրոշներ» - երբ անհապաղ դիմել օգնության

• Հանկարծակի ուժեղ կրծքավանդակի ցավ՝ շնչահեղձությամբ, ուշագնացությամբ կամ արտահայտված թուլությամբ։

• Սեղմող/այրոցային ցավ՝ դեպի ձախ բազուկ/ծնոտ տարածմամբ + սառը քրտինք կամ սրտխառնոց։

• Արյունային խորխ, շրթունքների/մատների կապտություն, շատ արագ կամ անկանոն պուլս։

• Կրծքավանդակի վնասում՝ դեֆորմացիայով կամ զգալի ցավով շնչելիս։

• Բարձր ջերմություն (≥38.5 °C)՝ արտահայտված շնչահեղձությամբ/թունավորման նշաններով։

Ռիսկի գործոններ

• Սրտային՝ տարիք, արյան բարձր ճնշում, շաքարային դիաբետ, դիսլիպիդեմիա, ծխելը, վաղ սրտանոթային հիվանդությունների ընտանեկան անամնեզ։

• Թոքային էմբոլիա՝ վերջերս վիրահատություն/անքնություն/երկար թռիչք, հղիություն, ՀԱԿ/ՀԷԹ, ակտիվ քաղցկեղ, թրոմբոֆիլիա։

• Պնևմոթորաքս՝ բարձրահասակ/աստանիկ տիպ, ծխախոտ, քրոնիկ թոքային հիվանդություններ, վերջերս միջամտություններ/վնասում։

• ԳԷՌԲ՝ ավելաքաշ, ուշ ժամերի սնունդ, ալկոհոլ, սննդանցքի սողացող ճողվածք, որոշ դեղեր։

Ախտորոշում

• Կլինիկական զննում՝ կենսական ցուցանիշներ, O₂ սատուրացիա, կրծքային պատի դիտարկում։

• Արագ թեստեր՝ ԷԿԳ, պուլսօքսիմետրիա; տրոպոնին՝ իշեմիայի կասկածի դեպքում։

• Պատկերային հետազոտություն՝

  • Շատ դեպքերում կրծքավանդակի ռենտգենը սկզբնական պատկերագրական մեթոդն է։

  • Թոքային անգիոգրաֆիա՝ համակարգչային շերտագրությամբ, եթե կասկածվում է թոքային էմբոլիա (օգտագործելով ռիսկի գնահատման սանդղակներ/D-դիմեր)։

  • Եթե հնարավոր է, ուլտրաձայնային հետազոտություն՝ պլևրալ/պերիկարդային արտահոսքը հայտնաբերելու համար։

• Լաբորատոր հետազոտություններ՝ արյան ընդհանուր անալիզ (CBC), CRP, D-դիմեր՝ նախնական թեստի հավանականության հիման վրա, նախնական նյութափոխանակության պրոֆիլ՝ ըստ ցուցումների։

• Լրացուցիչ՝ ստամոքս-աղիքային հետազոտություն (ռեֆլյուքսի/սպազմերի հայտնաբերման համար), մաշկաբան (ցանավորում), սպիրոմետրիա (ասթմա/ՔԱՀ)՝ անհրաժեշտության դեպքում։

Ինչ կարող եք անել մինչև բժշկին դիմելը (եթե չկան «կարմիր դրոշներ»)

• Հանգիստ ռեժիմ, խուսափեք ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից, պահեք ախտանիշների համառոտ օրագիր (սկիզբ, տևողություն, գրգռիչներ, ուղեկցող նշաններ):

• Կարճատև առանց դեղակտրոնի ցավազրկում՝ միայն եթե դա ձեզ համար անվտանգ է (ոչ՝ խոցի/արյունահոսության ռիսկերի դեպքում). ինքնական հակաբիոտիկներ չի կարելի սկսել։

• Չծխել, չօգտագործել ալկոհոլ; օդափոխել և խոնավացնել սենյակը։

• Եթե ախտանշանները սաստկանում են կամ հայտնվում են «կարմիր դրոշներ»՝ անկեղծ շտապ զանգահարեք շտապօգնության ծառայություն:

Որ բժշկին դիմել

• Նախ, կարող եք դիմել ձեր թերապևտ/ընտանեկան բժշկին:

• Խորհրդատվության հիման վրա կարող են նշանակվել՝ կարդիոլոգ, պուլմոնոլոգ, գաստրոէնտերոլոգ, տրավմատոլոգ-օրթոպեդ, նևրոլոգ, կամ դերմատոլոգ (մաշկային ցանների դեպքում)։